Delte meiningar om bruk av oljepengar

(NPK-NTB-Peter Tálos): Fleire i arbeid er viktigare enn låg rente og kamp mot inflasjon, seier LO og meiner regjeringa kan bruka meir oljepengar neste år. 

Blant leiande økonomar er meiningane delte om taket er nådd for bruken av oljepengar, og om regjeringa for 2026 må putta mindre pengar i budsjettet som stammar frå avkastning av oljeinntektene.

– Den viktigaste bodskapen vår er at det er rom i økonomien til å føra ein politikk for høgare etterspurnad, slik at fleire kjem i jobb, seier sjeføkonom i LO Roger Bjørnstad til NTB.

Statsbudsjettet kjem onsdag
Få dagar før regjeringa legg fram forslaget sitt til budsjett for neste år, bikka verdien på pengebingen i landet, Oljefondet, 20.700 milliardar kroner. Berre sidan slutten av juni har verdien av fondet stige meir enn 1100 milliardar kroner. 

I år reknar styresmaktene med å bruka 524 milliardar kroner frå oljefondet, om lag 2,7 prosent av overskotet. Nesten kvar fjerde krone som blir brukt i 2025, stammar frå overskotet i Oljefondet.

Bjørnstad viser til at arbeidsløysa i Noreg er på veg opp, og at ho no ligg på 4,7 prosent og omfattar 144.000 menneske. LO har lenge meint at mykje av inflasjonen i Noreg ikkje er styrt av innanlandske forhold, men at mykje er importert utanfrå.

Då blir det unødvendig strengt og uturvande med høge renter og kutt i bruken av oljepengar, meiner han.

NHO: Noreg er i ein normalsituasjon
– Noregs Bank skal òg bidra til høg sysselsetjing, seier Bjørnstad og viser til at mandatet frå sentralbanken om eit fleksibelt inflasjonsmål ikkje skal vera overordna målet om full sysselsetjing i den samla økonomiske politikken.

Sjeføkonom Øystein Dørum i NHO seier at norsk økonomi har reist seg etter tilbakeslaget etter pandemien og no er i ein normalsituasjon. Då bør regjeringa i staden halda litt igjen på bruken av oljepengar.

– Auka oljepengebruk betyr auka rente, alt anna like. Og auka rente kan på si side bety sterkare krone og svakare konkurransekraft for norsk næringsliv, i tillegg til at auka renter òg aukar kostnadene for bedriftene, seier Dørum til NTB nokre dagar før budsjettet blir lagt fram.

Dørum er einig med LO i at fleire bør komma inn i arbeidslivet, og at dei rette tiltaka må setjast inn for å halda på dei som allereie er i jobb. Han trekkjer òg fram at noko av det viktigaste regjeringa må gyva laus på, er å få kontroll på eit endra og meir utfordrande handelspolitisk landskap. Noreg må knyta seg tettare til EU og få på plass ein handelsavtale med USA som er best mogleg.

Ikkje flinke nok
Økonomiprofessor Ola H. Grytten ved Noregs handelshøgskole meiner bruken av oljepengar bør liggja solid på nedsida av handlingsregelen, som tillèt å bruka inntil 3 prosent av oljeinntektene. I år er bruken rekna til om lag 2,5 prosent, men Grytten meiner han bør pressast endå lenger ned neste år. Han peikar på at ansvarleg økonomisk politikk er å få både inflasjon og rentenivået nedover.

– Noregs Bank har hovudansvaret for utøvinga av pengepolitikken, men regjeringa og Stortinget kan bidra med disiplin i finanspolitikken ved å avgrensa underskota før oljebruk i statsbudsjettet. Det har ein ikkje vore flinke nok til på lenge, meiner eg, seier Grytten.

Sentralbanken peiker på inflasjonen
I Noregs største bank deler ein oppfatninga om at regjeringa no må halda igjen på bruken av oljepengar for å sikra ei langsiktig berekraft i statsfinansane i åra framover. Sjeføkonom Kjersti Haugland i DNB Carnegie viser til at Noreg står overfor utfordringar med ei aldrande befolkning, noko som kan leggja merkbart press på dei offentlege utgiftene.

Haugland peikar òg på Noregs Bank, som strevar med å møta det ho kallar «den framleis gjenstridige inflasjonen».

– No bør finanspolitikken først og fremst rettast inn mot å skapa gode og stabile rammevilkår for norsk økonomi, heller enn å vera retta inn mot rentesetjinga. Men det er ikkje til å komma forbi at høgare pengebruk typisk vil bidra til å halda renta høg lenger, seier Haugland til NTB.

– Eit meir ekspansivt budsjett vil bidra til å halda aktiviteten og prisveksten oppe og dermed trekkja i retning av at Noregs Bank må halda renta høgare lenger, supplerer makroøkonom Karine Alsvik Nelson i Handelsbanken.

Forskyva rentekutt
Dei allereie planlagde forsvarsutgiftene vil uansett setja preg på statsbudsjettet og gi det ein ekspansiv profil. Dette er noko Noregs Bank har lagt til grunn i reknestykka sine og i grunnlaget for rentebanen. 

Sentralbanken har lagt til grunn at bruken av oljepengar vil bli på 2,8 prosent av fondsverdien, men at dette òg omfattar 85 milliardar kroner i støtte til Ukraina, noko som ikkje vil påverka innanlansøkonomien nemneverdig.

– Skulle pengebruken derimot bli vesentleg høgare eller lågare enn venta, kan det få noko å seia, seier Nelson.

(©NPK)