Staten har rett til å skattlegge. Spørsmålet er kor grensa går

På tvers av advokatfirma, menneskerettsjuristar og internasjonale ekspertar peikar alle på dei same grunnleggjande spørsmåla:

Til dei som ikkje heilt har forstått kva det juridiske sporet i formuesskattesaka handlar om: 

Dette handlar ikkje om å vere for eller mot skatt. Dette handlar om noko langt meir grunnleggjande.

Om Grunnlova. Om menneskerettane. Om eigedomsvern. Om likskap for lova.

Det avgjerande juridiske spørsmålet er ikkje om staten kan krevje skatt.

Staten har rett til å skattlegge. Spørsmålet er kor grensa går.

Som det er peika på i dei juridiske vurderingane: «Formuesskatten er eit inngrep, og det er rettferdiggjeringa av inngrepet, med dei krava til avveging og grunngjeving som blir det springande punktet.»

Det er nettopp her kjernen ligg.

For dersom staten ikkje kan vise at inngrepet er forholdsmessig, godt nok utgreidd og forsvarleg grunngjeve, kjem ein inn på det heilt sentrale spørsmålet:

Om inngrepet har blitt så tyngande at det i realiteten kan vere konfiskatorisk.

Nokre politikarar har hevda at formuesskatten er eit politisk spørsmål og ikkje eit juridisk spørsmål.

La meg vere heilt tydeleg: Politikarar står ikkje over Grunnlova. Politikarar står ikkje over menneskerettane.

Alle lover og skattevedtak må halde seg innanfor dei rammene Grunnlova og menneskerettane set.

Det er nettopp derfor domstolane finst.

I dag er det ikkje berre éin jurist eller eitt fagmiljø som reiser desse spørsmåla.

Gjennom arbeidet med formuesskattesaka har advokatar frå fleire leiande advokatfirma arbeidd med dei juridiske problemstillingane.

Samtidig har professor Mads Andenæs, Carl Baudenbacher – den lengstsitjande presidenten i EFTA-domstolen – og Laura Melusine Baudenbacher gjennomført ein omfattande samanliknande studie av den norske formuesskatten på arbeidande kapital.

Felles for dei er at dei peikar på dei same grunnleggjande spørsmåla: Om likskap. Om rettferd. Om eigedomsvern.

Og om kor langt staten kan gå i å påføre ei særskild gruppe næringsdrivande ei skattebelastning som andre slepp.

Det er nettopp desse prinsippa vi i fleire år har prøvd å få belyst gjennom det norske rettssystemet.

Difor er det også tankevekkjande at Høgsteretts ankeutval valde å avvise saka, og at det i kjennelsen blei skrive at formuesskattesaka berre hadde interesse for dei fire saksøkjarane og ikkje hadde allmenn interesse.

Det er ei formulering mange har reagert på.

For korleis kan ei sak som omfattar rundt 120.000 små og mellomstore bedriftseigarar, som har vore blant dei mest omtalte politiske spørsmåla i Noreg dei siste åra, og som har utløyst eit stort juridisk og fagleg engasjement, ikkje ha allmenn interesse?

Dei sentrale spørsmåla er:

• Skatten er eit inngrep i eigedomsretten.

• Inngrepet må kunne rettferdiggjerast.

• Verknadene må vere utgreidde og forholdsmessige.

• Norske eigarar blir behandla annleis enn utanlandske eigarar.

• Små og mellomstore eigarar har ofte ikkje realistiske alternativ for å finansiere skatten.

• Skatten kan svekkje investeringsevne, konkurransekraft og verdiskaping.

Det finst også eit anna heilt sentralt spørsmål:

Formuesskatten må betalast sjølv i år der verksemda går med underskot, har svak likviditet eller står midt i krevjande investeringar.

Nettopp derfor blir spørsmålet om forholdsmessigheit heilt avgjerande. For når ein skatt er frikopla inntekt, avkastning og uttak, oppstår eit naturleg spørsmål:

Kor langt kan staten gå før inngrepet blir så tyngande at det kjem i konflikt med eigedomsvernet?

Det kanskje mest tankevekkjande er dette:

Mange små og mellomstore bedriftseigarar kan ikkje berre selje seg ut, flytte ut eller hente inn kapital på same måte som dei største aktørane.

For dei blir formuesskatten ikkje berre ei skatterekning.

Han kan bli ei belastning som år etter år tek kapital ut av bedrifta, svekkjer investeringsevna og flyttar konkurransekraft frå norske eigarar til utanlandske eigarar. Det er nettopp derfor spørsmålet om konfiskasjon, eigedomsvern og forholdsmessigheit no må prøvast grundig.

For det heilt avgjerande spørsmålet er dette:

Har staten dokumentert og grunngjeve godt nok kvifor norske eigarar skal belastast med ein skatt som utanlandske eigarar og staten sjølv slepp?

Dersom svaret er nei, står vi ikkje berre overfor eit spørsmål om skatt.

Då står vi overfor eit spørsmål om likskap, eigedomsvern og rettferd i ein rettsstat.